Rozwód z orzekaniem o winie czy bez: co zmienia ta decyzja

Żądanie orzeczenia rozwodu z winy drugiego małżonka należy do najczęściej formułowanych podczas konsultacji. Stoi za nim zwykle doznana krzywda, która domaga się nazwania. Postępowanie rozwodowe nie jest jednak oceną małżeństwa, lecz postępowaniem o ściśle określonych skutkach prawnych. Przed podjęciem decyzji warto wiedzieć, jakie korzyści daje orzeczenie o winie, jakie wiążą się z nim koszty i co zmienia ono w sytuacji stron po rozwodzie.

Przesłanki orzeczenia rozwodu

Niezależnie od kwestii winy sąd orzeka rozwód wyłącznie wówczas, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 k.r.o.). Rozkład jest zupełny, gdy ustały więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza, a trwały, gdy brak jest realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego życia. Rozwód jest niedopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo jeżeli z innych względów byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Co do zasady rozwód nie jest również dopuszczalny, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody (art. 56 § 2 i 3 k.r.o.).

W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga ponadto o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z dziećmi, o alimentach na ich rzecz oraz o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania (art. 58 k.r.o.). Podział majątku wspólnego może zostać dokonany w wyroku rozwodowym jedynie wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce zdarza się to rzadko, a podział majątku stanowi zazwyczaj przedmiot odrębnego postępowania.

Orzekanie o winie

Zasada jest jednoznaczna i często zaskakuje strony: sąd orzeka o winie z urzędu. Jedynie na zgodne żądanie obojga małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wówczas następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy (art. 57 k.r.o.). Jeżeli zatem jedna strona domaga się rozwodu bez orzekania o winie, a druga nie wyraża na to zgody, sąd ma obowiązek ustalić, który z małżonków i w jakim zakresie przyczynił się do rozkładu pożycia.

Możliwe są cztery rozstrzygnięcia: rozwód bez orzekania o winie, rozwód z winy jednego z małżonków, rozwód z winy obojga małżonków oraz, w wyjątkowych sytuacjach, ustalenie, że żaden z małżonków nie ponosi winy, na przykład gdy przyczyną rozkładu pożycia jest choroba. Sąd nie stopniuje winy. Jeżeli oboje małżonkowie zawinili, choćby w bardzo różnym stopniu, orzeka rozwód z winy obu stron.

Skutki orzeczenia o winie

W pierwszej kolejności należy wskazać, czego orzeczenie o winie nie zmienia, ponieważ w tym zakresie funkcjonuje najwięcej błędnych przekonań.

Wina nie wpływa na podział majątku wspólnego. Udziały małżonków w majątku wspólnym są z zasady równe, a ustalenie ich w innej proporcji wymaga wykazania ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się do powstania tego majątku (art. 43 k.r.o.). Zdrada małżeńska ani uzależnienie nie stanowią same w sobie takiego powodu. Wina nie ma również znaczenia dla władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi, ponieważ sąd kieruje się w tym zakresie wyłącznie dobrem dziecka, ani dla alimentów na rzecz dzieci.

Orzeczenie o winie ma natomiast zasadnicze znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami (art. 60 k.r.o.), i to w dwóch wymiarach.

Po pierwsze, małżonek uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia nie może żądać alimentów od drugiego małżonka, nawet jeżeli znajduje się w niedostatku. Małżonek niewinny może natomiast żądać alimentów od małżonka wyłącznie winnego już wówczas, gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, bez konieczności wykazywania niedostatku (art. 60 § 2 k.r.o.).

Po drugie, różny jest czas trwania obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego, obowiązek wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, a sąd może przedłużyć ten termin jedynie ze względu na wyjątkowe okoliczności. Obowiązek alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego nie podlega takiemu ograniczeniu i może trwać do chwili zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa (art. 60 § 3 k.r.o.).

Przebieg postępowania

Rozwód bez orzekania o winie jest postępowaniem stosunkowo krótkim. Sąd przesłuchuje strony, a jeżeli małżonkowie mają małoletnie dzieci, ustala ich sytuację, często na podstawie zgodnego porozumienia rodzicielskiego. Przed Sądem Okręgowym w Warszawie sprawa tego rodzaju kończy się zazwyczaj na pierwszej lub drugiej rozprawie, a od wniesienia pozwu do wyroku upływa od kilku do kilkunastu miesięcy, w zależności od obciążenia sądu.

Rozwód z orzekaniem o winie wymaga przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego: przesłuchania świadków, analizy dokumentów, wydruków korespondencji i nagrań, a nierzadko także opinii biegłych. Każda ze stron przedstawia własną wersję przyczyn rozpadu małżeństwa, a druga ją podważa. Rozprawy wyznaczane są co kilka miesięcy, a postępowanie w pierwszej instancji trwa często od dwóch do trzech lat, po czym możliwe jest jeszcze postępowanie apelacyjne.

Konsekwencje wykraczają poza czas trwania sprawy. Proces o winę oznacza, że osoby najbliższe zeznają przeciwko sobie, a dzieci, nawet jeżeli nie są przesłuchiwane, funkcjonują w atmosferze konfliktu. Każde porozumienie w sprawach opieki i majątku staje się wówczas trudniejsze. Istnieją jednak sytuacje, w których wina jest oczywista i udokumentowana, a różnica w sytuacji materialnej stron znaczna. Rezygnacja z dochodzenia winy byłaby w takich przypadkach błędem.

Koszty postępowania rozwodowego

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron, zwraca połowę uiszczonej opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). W wyroku sąd może ponadto zasądzić od strony przegrywającej zwrot kosztów procesu. Przy rozwodzie z winy jednego z małżonków to on ponosi zazwyczaj koszty postępowania, w tym koszty zastępstwa procesowego drugiej strony.

Do kosztów tych należy doliczyć wydatki na opinie biegłych (w sporach dotyczących dzieci jest to opinia opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów), koszty mediacji oraz wynagrodzenie pełnomocnika, zależne od tego, czy sprawa ma charakter zgodny, czy sporny.

Kryteria decyzji

Podczas konsultacji w sprawie rozwodowej istotne są trzy pytania. Jaki jest cel postępowania: szybkie zakończenie małżeństwa, zabezpieczenie finansowe czy ustalenie zasad opieki nad dziećmi? Jaka jest różnica w dochodach i perspektywach zawodowych małżonków, ponieważ od niej zależy, czy orzeczenie o winie przełoży się na wymierne świadczenia? Wreszcie, jakimi dowodami dysponuje strona, gdyż wina musi zostać udowodniona, a przekonanie o doznanej krzywdzie nie jest tożsame z materiałem dowodowym.

Odpowiedzi na te pytania wskazują zazwyczaj właściwą drogę. Niekiedy jest nią konsekwentne dochodzenie winy, częściej zaś porozumienie, które pozwala zakończyć małżeństwo w ciągu kilku miesięcy i skupić się na sprawach najważniejszych: dzieciach, majątku i uporządkowaniu sytuacji życiowej po rozwodzie.

• rozwód
• wina w rozwodzie
• alimenty na rzecz małżonka
• art. 57 k.r.o.

adw. Piotr ZabielskiAdwokat, Izba Adwokacka w Warszawie. Prowadzi sprawy karne, cywilne, rodzinne, gospodarcze, transportowe i administracyjne. Specjalizacja: prawo rodzinne

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji (11 sierpnia 2026). Przepisy i orzecznictwo ulegają zmianom, dlatego przed podjęciem decyzji należy skonsultować indywidualną sytuację z adwokatem.